Cumhurbaşkanı danışmanı Mehmet Uçum kimdir ve neden tartışılıyor?

Cumhurbaşkanı başdanışmanlarından Mehmet Uçum, son yıllarda yaptığı açıklamalarla sıkça gündeme geliyor.

Uçum, en son 27 Kasım’da CNN Türk’te katıldığı bir programda, Erdoğan’ın Meclis’ten çıkacak bir kararla yeniden adaylık şansının olduğuna dair yaptığı açıklamalarıyla dikkat çekti. Bunun yanı sıra, Uçum’un 15 Kasım’da Ekol TV’deki bir röportajında, akil insanlar heyetindeyken yaşadığını anlattığı bir olay da gündem oldu.

Uçum, “Erzurum’da bir şehit yakını ‘Türkiye’de terör bitsin, terör örgütü tamamen tasviye edilsin, bırakın Öcalan’ın serbest bırakılmasını, evimde adama kahvaltı vermezsem adam değilim’ dedi” şeklindeki açıklamasıyla gündem oldu.

Mehmet Uçum’un 3 Kasım’da Fenerbahçe’nin Trabzonspor’u 3-2 yendiği maçın ardından sosyal medyada “Her şeye rağmen Fenerbahçe. Ne yaparsanız yapın en büyük Fenerbahçe” paylaşımını yapması da geniş yankı uyandırdı.

Bu paylaşım, birçok kişi tarafından tepkiyle karşılandı. Gelen eleştirilerin ardından Uçum, söz konusu paylaşımın tamamen takımına olan bağlılığından kaynaklandığını belirterek, “Lütfen kamu görevimle takım tutkumu birbirine karıştırmayın” dedi.

Mehmet Uçum, Cumhurbaşkanlığı’ndaki diğer danışmanlardan farklı bir profil sergileyerek dikkatleri üzerine çekiyor. Özellikle 2016 yılında Habertürk’e verdiği röportajda, solcu olduğunu açıklamıştı. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile bu açıklamanın bir sorun yaratıp yaratmadığına dair bir soruya ise Uçum, “Hiçbir sıkıntı yaşamadım. Hayatımda değişen bir şey yok. Üzerimde mahalle baskısı hissetmiyorum. Seküler hayat tarzımı sürdürüyorum” şeklinde yanıt vermişti.

MEHMET UÇUM KİMDİR?

TKP GEÇMİŞİ VE 12 EYLÜL DÖNEMİ

Mehmet Uçum, 59 yaşında, Kars doğumlu bir hukukçudur. ve Türkiye’nin önemli siyasi figürlerinden biridir. Uçum, çeşitli röportajlarında 12-13 kadar genç yaşlarda, dönemin yasa dışı Türkiye Komünist Partisi’nin (TKP) çalışmalarına katıldığını ifade etmiştir. Bu dönemdeki TKP, günümüzdeki TKP ile bağlantılı değildir.

Bir röportajında, “1980 yılında duvara slogan yazması nedeniyle gözaltına alındığını, işkence gördüğünü, gözaltındayken 12 Eylül darbesi olduğunu, bir süre cezaevinde kaldığını” belirtmiştir.

Dönemin TKP yöneticilerinden Veysi Sarısözen, Ekim ayında Yeni Özgür Politika gazetesinde yayımlanan yazısında, “Uçum’un önce TKP bağlantılı İlerici Gençlik Derneği’nin daha sonra ise TKP ile Türkiye İşçi Partisi’nin (TİP) birliğinden doğan Türkiye Birleşlik Komünist Partisi’nin üyesi olduğunu” savundu.

Sarısözen bu yazısında, Uçum’un, 1987’de Türkiye’ye dönüp tutuklanan dönemin TKP genel sekreteri Nabi Yağcı’nın da avukatlığını yaptığını öne sürdü.

MEHMET UÇUM’UN İSTANBUL BAROSU’NDAKİ ÇALIŞMALARI

Mehmet Uçum, 1986 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirdikten sonra uzun yıllar serbest avukat olarak çalışmıştı. Uçum, hukukun çeşitli alanlarında makaleler yazmış ve iş hukuku alanında kitaplar kaleme aldı.

İstanbul Barosu’nda da önemli görevler üstlenen Uçum, 1995 yılında İstanbul Barosu bünyesinde kurulan Çalışma Hukuku Komisyonu’nun kuruluşunda yer almış ve sekiz yıl boyunca komisyonda aktif olarak çalıştı. 1998-2002 yılları arasında ise bu komisyonun başkanlığını yürüttü.

Baro bünyesinde pek çok önemli projede de koordinatörlük yapmıştır. Bu projeler arasında “Adil Yargıda Yolsuzluk Araştırması”, “Faili Meçhul Cinayetler ve Kayıpları Araştırma” ve “Deprem ve Hukuk Çalışmaları” gibi toplumsal önem taşıyan çalışmalar bulunmakta. 1996-2002 yılları arasında ise İstanbul Barosu İnsan Hakları Merkezi’nde çalıştı.

‘YETMEZ AMA EVET’ KAMPANYASI

Mehmet Uçum, 2010 yılında yapılan Anayasa referandumunda “Yetmez Ama Evet” kampanyasında yer aldı. Kampanyaya destek veren isimler arasında Ayhan Ogan, Can Paker, Cengiz Çandar, Ufuk Uras, Garo Paylan, İsmail Beşikçi, Mithat Sancar, Ömer Laçiner, Numan Kurtulmuş, Sezai Temelli gibi bugün siyasi olarak çok farklı yerlerde duran kişiler bulunuyordu. Kampanya, hem o dönemde hem de sonrasında muhalefet tarafından sert eleştiriler aldı. Bianet’in Ağustos 2010 tarihli haberine göre, Mehmet Uçum, kampanya ile ilgili bir basın toplantısında, “Bu değişiklik olmadan Türkiye’nin demokratik hukuk ihtiyacını karşılaması mümkün değil” açıklamasını yaptı.

MEHMET UÇUM’UN TESEV’DEKİ ÇALIŞMALARI

Mehmet Uçum, 2010 ile 2014 yılları arasında Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfı (TESEV) bünyesinde, demokratikleşme programında danışmanlık ve hakemlik yaptı. TESEV’in anayasa izleme raporlarının yazımında da yer aldı. 2015 Şubat ayında ise Kamusal Politika ve Demokrasi Çalışmaları Derneği’nin (PODEM) kurucu başkanı oldu.

2021 yılında kamuoyunda yaşanan “fon tartışmalarında” sırasında Uçum da eleştirildi.

Başbakanlık döneminde Erdoğan’ın danışmanlarından olan gazeteci Akif Beki, Uçum ve Can Paker gibi isimlerin içinde yer aldığı STK’ların aynı fonlardan yararlandığını savunup şu yorumu yaptı:

“Onların, iktidar destekli projelerine yüz binlerce dolar yardım alan PODEM’i, TESEV’i niye fondaş değil? Yabancı fondan bağış almanın hükmü, alanın kimliğine göre değişiyor.”

Bu eleştirilere yanıt olarak Uçum, yaptığı açıklamada, “Hiçbir zaman TESEV’in ya da PODEM’in proje fonları ile ilgili karar alma sürecinde bulunmadım. PODEM’in kuruluşundaki kısa süre dışında, bu kuruluşlarda yönetsel ya da icrai bir görev üstlenmedim” şeklinde kendini savundu.

‘ÇÖZÜM SÜRECİNDE’ AKİL ADIMLAR HEYETİNDEYDİ

Uçum, “çözüm sürecinde” 2013 yılında akil insanlar heyeti Doğu Anadolu grubunda yer aldı.

O dönem izlenimleriyle ilgili kaleme aldığı bir yazıda, “Doğu Anadolu Bölgesi üzerinden baktığımda barışa yüzde iki yüz destek var, çünkü herkes en az iki kişilik bir coşkuyla çatışma ve şiddetin bitmesini istiyor” ifadelerini kullandmıştı.

Aynı yazısında, “Bu süreç Türkiye Toplumunun 21. Yüzyıla imzasını atmasını sağlayacak bir dönemi başlattı” yorumunu yapıyordu.

KISA SÜREN AKP MİLLETVEKİLLİĞİ

Uçum, 7 Haziran 2015 seçimlerinde AKP’den Kars milletvekili seçildi. Ancak, 1 Kasım seçimlerinde yeniden aday gösterilmedi. Seçimlerden yaklaşık bir ay sonra Cumhurbaşkanlığı başdanışmanlık görevine atanan Uçum, bir röportajında “1 Kasım’da anayasa konusunda daha fazla katkıda bulunacağımı düşündüğüm için milletvekilliği yerine bu görevi tercih ettim” diyecekti.

BAŞKANLIK SİSTEMİ TARTIŞMALARI

Mehmet Uçum, özellikle 2016 yılından sonra sıkça kamuoyunun gündemine gelmeye başladı ve yeni anayasa ile yeni sisteme geçiş tartışmalarında önemli bir figür haline geldi. Şubat 2016’da Habertürk’te yayımlanan röportajında, kendisinin hâlâ solcu olduğunu belirten Uçum, “Solcu olmanız Erdoğan ve ekibiyle aranızda sorun yaratıyor mu?” sorusuna, “Hiçbir sıkıntı yaşamadım. Hayatımda değişen bir şey yok. Üzerimde mahalle baskısı hissetmiyorum. Seküler hayat tarzımı sürdürüyorum, bu Cumhurbaşkanımızla ilişkimizi etkilemiyor” yanıtını verdi. Ayrıca, Erdoğan’ın siyaset anlayışının otoriterlik ya da diktatörlük üretmediğini ifade etti. 15 Temmuz darbe girişimi sonrası da sık sık yorumlarıyla gündemde oldu. 2017’de anayasa değişikliği referandumu yapıldı. Bu dönemde Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili olarak görev aldı.

SOSYAL MEDYA PAYLAŞIMLARI

Mehmet Uçum, röportaj ve açıklamalarının yanında X (eski adıyla Twitter) üzerinden yaptığı sosyal medya paylaşımlarıyla da dikkat çekiyor.

Mehmet Uçum, son dönemde sosyal medyada “millilik” vurgusu yapan paylaşımlar yapmakta. Mayıs 2024’teki bir paylaşımında, Gezi eylemlerini “emperyalizmle ilişkilendirmiş” ve suç vurgusu yapmıştı: “Türkiye’de emperyalist bir planlamayla yapılan işbirlikçi gezi eylemi kaos hedefli yıkıcı sivil itaatsizlik eylemlerinin tipik örneğidir.”

Röportajları ve açıklamalarıyla dikkat çeken Uçum, sosyal medyada da aktif olarak görüşlerini paylaşmaktadır. Özellikle Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın paylaşımlarını sıkça RT’lediği gözlemleniyor. Ayrıca, eski İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’yu da birçok kez RT’lediği görülmekte. Günümüzde iktidar politikalarını destekleyen, eski TKP’li gazeteci Mehmet Çek de Uçum’un zaman zaman RT’lediği isimlerden biridir.

AKP’LİLERLE TARTIŞMALAR

Mehmet Uçum, zaman zaman AKP içindeki bazı isimlerle farklı görüşler savunarak gerilim yaşadı. Örneğin, 31 Mart 2024 seçimlerinin ardından Van’daki mazbata krizine ilişkin yaptığı açıklamada, “Muhalefetin tüm aktörlerinin ve daha çarpıcısı iktidar içinde yer aldığı kabul edilen ve neo liberal zehirle zihin dünyalarını batıcılığa teslim etmişlerin Van olayında aldıkları tutumların kaydedildiğini de herkes fark eder” dedi. Bu açıklamaya bazı AKP’liler tepki gösterdi. Eski milletvekili Mehmet Metiner, sosyal medya mesajında Uçum’a, “Beni asıl rahatsız eden o kibirli devlet diliniz oldu” diyerek tepki gösterdi. Metiner, “Sahi siz kimsiniz de partimizin içindekilere oturduğunuz yerden parmak sallama cesaretini görebiliyorsunuz?” şeklinde bir soru yöneltti. Ayrıca, AKP Merkez Karar ve Yönetim Kurulu üyesi Orhan Miroğlu da Uçum’un açıklamasını eleştirdi.

Ekim ayında, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un anayasa değişikliğiyle ilgili “Devletin ülkesi olmaz. Devletin milleti olmaz” şeklindeki sözlerine karşılık olarak Uçum, “Tartışmaya açılması hem yersizdir hem de sorunludur. Bu nedenle ilk dört maddenin diğer esasları gibi bu konu da tartışma dışıdır” şeklinde bir açıklama yaptı.

ELEŞTİRİLERE NE YANIT VERİYOR?

Mehmet Uçum, 10 Ekim’de Habertürk TV’deki röportajında kendisine yöneltilen “Sizin üzerinizden yürüyen bir siyasi çekişme veya rekabette araçsallaştırıldığınızı düşünüyor musunuz?” sorusuna şu şekilde cevap verdi:

 “Ben Cumhurbaşkanı’nın, bütün politika kurulları açısından söylüyorum, fikri asistanlığı yapan bir kurulunun başkanvekiliyim. Biz fikren yardımcılık yapıyoruz. Ürettiğimiz politikalar da öyle. (…) Biz rolümüzün çok farkındayız, asla icrai bir rol içerisinde değiliz.

“Bırakın yargıyı, meclisi, kendi yürütme süreçlerinde bile icrai bir rol almıyoruz ama bu işe fikren her türlü katkıyı gerekirse yirmi dört saat vermekten de geri durmuyoruz. Çok çalışmak, çok fazla fikir üretmek sorun diyorlarsa ben bundan vazgeçmeyeceğim.”

BBC