Emeklinin milli gelirden aldığı pay artmadı

Türkiye’de 2001 yılında 5,6 milyon emekliye milli gelirin yüzde 4,33’ü kadar emekli maaşı ödendi. 2024 yılında emekli sayısı 15,8 milyona ulaşmasına rağmen emekli aylığı ödemelerinin milli gelire oranı yüzde 5,90’da kaldı. Emeklilerin milli gelirden aldıkları pay, 2016 yılında yüzde 7,05’e kadar yükselmişti. Ayrıca, 2002 yılında kişi başına düşen emekli maaşı, net asgari ücretin yüzde 36 fazlası iken 2024’te yılında altına düşerek asgari ücretin yüzde 81’ine geriledi. Habertürk’ten Ahmet Kıvanç’ın haberi

Türkiye’de emekli sayısı çeyrek asırda 2,8 kat artış gösterdi. Dosya bazında 2001 yılında 5 milyon 603 bin 798 olan emekli maaşı alanların sayısı, 2024 yılı ekim ayı itibarıyla 15 milyon 783 bin 860 kişiye yükseldi. Dosya bazında emekli sayısı, malullük ve yaşlılık aylığı alanlar ile dul ve yetim aylığı alanların  bağlı olduğu kişi sayısını gösteriyor.  

2006 yılı öncesinde SSK, BAĞ-KUR ve Emekli Sandığı ayrı ayrı faaliyet gösteriyordu. Üç kurumun emekli aylığı ödemesi, 2001 yılında 10,7 milyar lira olarak gerçekleşti. Bu tutar o yılki gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYH) yüzde 4,33’üne denk geliyordu. Türkiye’de emekli sayısı, 2001 ile 2015 yılları arasında her yıl ortalama yüzde 5 oranında arttı. 2015 sonrasında yıllık artış hızında düşüş yaşandı ve 2020’de yüzde 2,26, 2021’de yüzde 2,85 ve 2022’de yüzde 2,19 oldu. EYT’nin ilk yılında ise emekli sayısı, önceki yıla göre yüzde 16 oranında arttı.

Emekli aylıklarının milli gelire oranı, özellikle 2003 yılından sonra düzenli bir şekilde arttı ve 2016 yılında yüzde 7,05 ile en yüksek seviyesine ulaştı. 2016 yılında emekli sayısı 11 milyon 171 bin olurken, emekli sayısındaki artış 2016 sonrasında hız kesmekle birlikte artmaya devam etti. Ancak, emekli aylıklarının milli gelire oranı azalmaya başladı ve 2022 yılında yüzde 4,46’ya geriledi. EYT’nin yürürlüğe girdiği 2023 yılında emekli aylıkları milli gelirin yüzde 5,31’ine ulaşırken, 2024 yılı milli geliri orta vadeli programa (OVP) uygun çıkarsa, emekli aylıklarının milli gelire oranı yüzde 5,90 olacak. Milli gelir tahminden yüksek çıkarsa, bu oran düşecek.

2007 yılında 7,6 milyon emekliye milli gelirin yüzde 5,89’u oranında emekli aylığı ödendiği dikkate alınırsa, 2024 yılında emekli sayısı 2007 yılına göre iki katına çıkmasına rağmen, emekli aylığı ödemelerinin milli gelire oranı 2007 yılıyla aynı düzeyde kaldı.

EMEKLİ AYLIĞININ ASGARİ ÜCRETE ORANI AZALDI

2002 yılında ortalama asgari ücret 173,91 TL (yılın ilk yarısında 163,56 TL, ikinci yarısında ise 184,25 TL) oldu. Buna karşılık SSK, BAĞ-KUR ve Emekli Sandığı tarafından ödenen kişi başına ortalama emekli aylığı ise 236 TL oldu. 2002 yılında ödenen ortalama emekli aylığı asgari ücretin yüzde 36 üzerinde oldu. AK Parti iktidarının ilk yılında, emekli aylıklarında yüksek oranlı artışlar yapılınca 2003 yılında net asgari ücret 205,12 TL’ye yükselirken, kişi başına emekli aylığı 340 TL’ye çıktı. Kişi başına ortalama emekli aylığının, asgari ücretten yüzde 66 oranında üzerine çıktı.

İzleyen yıllarda, bu oran sürdürülemedi. Özellikle 2007 yılından sonra her yıl azalmaya başladı. 2019 yılında kişi başına emekli aylığı asgari ücretle başa baş olurken, 2020 yılından itibaren asgari ücretin altına düştü. 2023 yılında, net asgari ücretin yüzde 77’sine geriledi.

2024 yılı mart ayında kişi başına ortalama emekli aylığı ödemesi 12.508 TL olurken, ekim ayında bu rakam 15.990 TL oldu. Ancak, 2024 yılının tamamında kişi başına ortalama emekli aylığı ödemesi 13.776 TL olarak gerçekleşti. 2024 yılı itibarıyla net asgari ücret 17.002,12 TL olarak belirlendi. Kişi başına emekli aylığı ödemesi, net asgari ücretin yüzde 81’i oranında gerçekleşti.

EMEKLİLER KAYIP YAŞADI  

Emeklilerin statüsüne bakıldığında, tüm gruplarda bir gelir kaybı yaşandığı görülüyor. 2002 yılında SSK kapsamında kişi başına ödenen emekli aylığı, net asgari ücretten yüzde 26 yüksekken, 2003 yılında bu oran yüzde 55’e çıktı. 2024 yılında, net asgari ücretin yüzde 78’ine geriledi.

2002 yılında BAĞ-KUR’luların kişi başına ortalama emekli aylığı, net asgari ücretin yüzde 78’i oranındaydı. 2003 yılındaki iyileştirmelerden en çok BAĞ-KUR’lular yararlandı ve kişi başına emekli aylığı, net asgari ücretin yüzde 18 fazlasına yükseldi. Ancak, 2024 yılına net asgari ücretin yüzde 61’ine geriledi.

2002 yılında Emekli Sandığı’ndaki kişi başına ortalama emekli aylığı, net asgari ücretin yüzde 118 fazlasıydı, yani 2,18 asgari ücrete denk geliyordu. 2024 yılı itibarıyla, Emekli Sandığı’ndaki kişi başına ortalama emekli aylığı, 1,19 asgari ücret düzeyine geldi. Aşağı yukarı asgari ücretle başa baş oldu.  

KAYNAK: HABERTÜRK