Türk Millî Eğitim Sisteminin Temel İlkeleri

Türkiye’de eğitim denildiğinde akla sadece okul binaları, sınavlar ya da müfredatlardan ziyade hepsinin dayandığı Türk milli eğitim sistemi gelmelidir. Kökleri Cumhuriyet’in kuruluş felsefesine dayanan ve çerçevesi 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu ile çizilmiş kapsamlı bir anlayışı ifade eden bu temel ilkeler, aslında toplumumuzun nasıl inşa edildiğinin hakkında bize ışık tutar.

Genellik ve Eşitlik

Türk milli eğitim sisteminin en önemli dayanaklarından biri “genellik ve eşitlik” ilkesidir:

“Eğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din ayırımı gözetilmeksizin herkese açıktır.”

Eğitimde hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Buna göre eğitim hizmetleri; dil, ırk, cinsiyet, din ya da ekonomik durum farkı gözetilmeksizin herkese açıktır. Eğitim hakkı bir ayrıcalık değil, anayasal bir haktır. Bu ilke, sosyal adaletin eğitim yoluyla sağlanmasını hedefler.

Ferdin ve Toplumun İhtiyaçları

“Milli eğitim hizmeti, Türk vatandaşlarının istek ve kabiliyetleri ile Türk toplumunun ihtiyaçlarına göre düzenlenir.”

Yöneltme

“Fertler, eğitimleri süresince, ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrultusunda çeşitli programlara veya okullara yöneltilerek yetiştirilirler.
(Değişik: 16/8/1997 – 4306/3 md.) Milli eğitim sistemi, her bakımdan, bu yöneltmeyi gerçekleştirecek biçimde düzenlenir. Bu amaçla, ortaöğretim kurumlarına, eğitim programlarının hedeflerine uygun düşecek şekilde hazırlık sınıfları konulabilir.
Yöneltmede ve başarının ölçülmesinde rehberlik hizmetlerinden ve objektif ölçme ve değerlendirme metotlarından yararlanılır.”

Eğitim yalnızca bireyi değil, toplumu da gözetir. Eğitim sistemi, bireyin ilgi ve yeteneklerini geliştirmeyi amaçlarken aynı zamanda ülkenin ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmasına katkı sağlayacak insan gücünü yetiştirmeyi de hedefler. Yani eğitim, hem kişisel gelişimin hem de toplumsal ilerlemenin lokomotifidir.

Her öğrencinin ilgi ve kabiliyeti farklıdır. Bu nedenle “yöneltme” ilkesi büyük önem taşır. Öğrencilerin ilgi, istidat ve kabiliyetlerine göre uygun programlara ve mesleklere yönlendirilmesi esastır. Bu yaklaşım, hem bireysel mutluluğu hem de iş gücü verimliliğini artırmayı amaçlar.

Eğitim Hakkı

“İlköğretim görmek her Türk vatandaşının hakkıdır.
İlköğretim kurumlarından sonraki eğitim kurumlarından vatandaşlar ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde yararlanırlar.”

Fırsat ve İmkân Eşitliği

“Eğitimde kadın, erkek herkese fırsat ve imkan eşitliği sağlanır.
Maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin en yüksek eğitim kademelerine kadar öğrenim görmelerini sağlamak amacıyla parasız yatılılık, burs, kredi ve başka yollarla gerekli yardımlar yapılır.
Özel eğitime ve korunmaya muhtaç çocukları yetiştirmek için özel tedbirler alınır.”

Sistemin bir diğer temel taşı, fırsat ve imkân eşitliğidir. Maddi imkânsızlıklar ya da sosyal koşullar, bireyin eğitim almasına engel olmamalıdır. Devletimiz; burs, kredi ve yatılılık gibi uygulamalarla bu eşitliği sağlar. Özellikle dezavantajlı bölgelerde yapılan bu yöndeki yatırımlar bu ilkenin somut yansımalarıdır.

Süreklilik ve Hayat Boyu Öğrenme

“Fertlerin genel ve mesleki eğitimlerinin hayat boyunca devam etmesi esastır.
Gençlerin eğitimi yanında, hayata ve iş alanlarına olumlu bir şekilde uymalarına yardımcı olmak üzere, yetişkinlerin sürekli eğitimini sağlamak için gerekli tedbirleri almak da bir eğitim görevidir.”

Eğitim sadece okul çağında başlayıp sonra da biten bir süreç değildir. Süreklilik ilkesi, bireyin hayatı boyunca öğrenmeye açık olmasını esas alır. Halk eğitim merkezleri, açık öğretim uygulamaları ve yetişkin eğitim programları bu anlayışın bir sonucudur.

Atatürk İlke ve İnkılaplarına Bağlılık

“Eğitim sistemimizin her derece ve türü ile ilgili ders programlarının hazırlanıp uygulanmasında ve her türlü eğitim faaliyetlerinde Atatürk inkılap ve ilkeleri ve Anayasada ifadesini bulmuş olan Atatürk milliyetçiliği temel olarak alınır. Milli ahlak ve milli kültürün bozulup yozlaşmadan kendimize has şekli ile evrensel kültür içinde korunup geliştirilmesine ve öğretilmesine önem verilir.
Milli birlik ve bütünlüğün temel unsurlarından biri olarak Türk dilinin, eğitimin her kademesinde, özellikleri bozulmadan ve aşırılığa kaçılmadan öğretilmesine önem verilir; çağdaş eğitim ve bilim dili halinde zenginleşmesine çalışılır ve bu maksatla Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ile işbirliği yapılarak Mili Eğitim Bakanlığınca gereken tedbirler alınır.”

Türk milli eğitim sisteminin temelinde, Cumhuriyet’imizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün ilke ve inkılapları yer alır. Eğitim, laik ve demokratik bir hukuk devleti anlayışı doğrultusunda; bilimsel düşünceyi esas alan bireyler yetiştirmeyi hedefler. Bu yönüyle eğitim sistemi, yalnızca bilgi aktarmayı değil, aynı zamanda çağdaş ve eleştirel düşünebilen yurttaşlar yetiştirmeyi de amaçlar.

Demokrasi Eğitimi

“Güçlü ve istikrarlı, hür ve demokratik bir toplum düzeninin gerçekleşmesi ve devamı için yurttaşların sahip olmaları gereken demokrasi bilincinin, yurt yönetimine ait bilgi, anlayış ve davranışlarla sorumluluk duygusunun ve manevi değerlere saygının, her türlü eğitim çalışmalarında öğrencilere kazandırılıp geliştirilmesine çalışılır; ancak, eğitim kurumlarında Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine aykırı siyasi ve ideolojik telkinler yapılmasına ve bu nitelikteki günlük siyasi olay ve tartışmalara karışılmasına hiçbir şekilde meydan verilmez.”

Demokrasi bilincinin küçük yaşlardan itibaren kazandırılması, eğitim sisteminin öncelikli hedefleri arasındadır. Öğrencilerin farklı düşüncelere saygı duyan, hak ve sorumluluklarının farkında bireyler olarak yetişmesi için gereken tüm tedbirler alınır.

Laiklik

“Türk milli eğitiminde laiklik esastır. Din kültürü ve ahlak öğretimi ilköğretim okulları ile lise ve dengi okullarda okutulan zorunlu dersler arasında yer alır.”

Laiklik ilkesi ise eğitimin, bilimsel ve akılcı temeller üzerinde yürütülmesini güvence altına alır.

Bilimsellik

“Her derece ve türdeki ders programları ve eğitim metotlarıyla ders araç ve gereçleri, bilimsel ve teknolojik esaslara ve yeniliklere, çevre ve ülke ihtiyaçlarına göre sürekli olarak geliştirilir.
Eğitimde verimliliğin artırılması ve sürekli olarak gelişme ve yenileşmenin sağlanması bilimsel araştırma ve değerlendirmelere dayalı olarak yapılır.
Bilgi ve teknoloji üretmek ve kültürümüzü geliştirmekle görevli eğitim kurumları gereğince donatılıp güçlendirilir; bu yöndeki çalışmalar maddi ve manevi bakımından teşvik edilir ve desteklenir.”

Planlılık

“Milli eğitimin gelişmesi iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınma hedeflerine uygun olarak eğitim – insan gücü – istihdam ilişkileri dikkate alınmak suretiyle, sanayileşme ve tarımda modernleşmede gerekli teknolojik gelişmeyi sağlayacak mesleki ve teknik eğitime ağırlık verecek biçimde planlanır ve gerçekleştirilir.
Mesleklerin kademeleri ve her kademenin unvan, yetki ve sorumlulukları kanunla tespit edilir ve her derece ve türdeki örgün ve yaygın mesleki eğitim kurumlarının kuruluş ve programları bu kademelere uygun olarak düzenlenir.
Eğitim kurumlarının yer, personel, bina, tesis ve ekleri, donatım, araç, gereç ve kapasiteleri ile ilgili standartlar önceden tespit edilir ve kurumların bu standartlara göre optimal büyüklükte kurulması ve verimli olarak işletilmesi sağlanır.”

Karma Eğitim

“Okullarda kız ve erkek karma eğitim yapılması esastır. Ancak eğitimin türüne, imkan ve zorunluluklara göre bazı okullar yalnızca kız veya yalnızca erkek öğrencilere ayrılabilir.”
(Kanun Maddeleri için Kaynak: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatMevzuatNo=1739&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5)

Türk milli eğitim sisteminin temel ilkeleri, sadece mevzuat metninde yer alan maddeler değildir. Bu ilkeler; eşitlikçi, demokratik, üretken ve çağdaş bir toplum idealinin eğitim alanındaki yansımasıdır. Eğitim politikaları zamanla değişebilir, müfredatlar güncellenebilir; ancak sistemin dayandığı bu temel ilkeler, Türkiye Cumhuriyeti’nin geleceğini şekillendirmeye her daim devam edecektir.

Öğretmenler olarak şahsım dahil, tüm mesai arkadaşlarım ve meslektaşlarım ile, Türk milli eğitim sisteminin temelinde, gelecek nesillere rehberlik etmeye devam ediyor olacağız.

Saygılarımla.