7 çocuktan 1’i eğitimin dışında, devamsızlık artıyor

Öğrenci Veli Derneği (Veli-Der), 30-31 Ağustos tarihlerinde düzenlediği “Kaybolan Çocukluğu ve Eğitim Hakkını Yeniden Kazanalım” çalıştayının sonuç metnini Toplumsal Araştırmalar, Kültür ve Sanat İçin Vakıf (TAKSAV) İstanbul Şubesi’nde kamuoyuyla paylaştı. Çalıştayda, ekonomik kriz ve eğitimde yaşanan dönüşümler nedeniyle milyonlarca çocuğun eğitim hakkından mahrum kaldığı vurgulandı.

EKONOMİK KRİZ EĞİTİMDEN KOPUŞU ARTIRIYOR

Metinde, derinleşen ekonomik kriz nedeniyle yaklaşık iki milyon çocuğun okullarını terk ettiği belirtildi. Eğitimde piyasalaşma, laiklikten uzaklaşma, karma eğitimin fiilen ortadan kaldırılması ve çocuk işçiliğin devlet eliyle teşvik edilmesi çalıştayda öne çıkan sorunlar arasında yer aldı.

1,5 MİLYON ÇOCUK İŞGÜCÜNDE

Basın metninde paylaşılan verilere göre:

• UNICEF’in raporuna göre Türkiye, 36 OECD ülkesi arasında çocuk refahında sondan ikinci sırada.
• Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı verilerine göre ailesinden alınma riski bulunan çocuk sayısı 2018’de 122 bin 489 iken, 2025’in ilk yarısında 171 bin 895’e yükseldi.
• İSİG Meclisi verilerine göre her yıl 60-70 çocuk işçi yaşamını yitiriyor. 2013’ten bu yana en az 770 çocuk çalışırken hayatını kaybetti.
• TÜİK’e göre 2024’te 15-17 yaş grubunda işgücüne katılma oranı %24,9 oldu; yaklaşık 970 bin çocuk kayıtlı işçi olarak çalıştı. MESEM’lerde çalışan 504 bin çocukla birlikte bu sayı 1,5 milyona ulaştı.
• Yaz aylarında çocuk işçi sayısı 3 milyona çıkıyor.

ÇOCUK EVLİLİKLERİNE ZEMİN HAZIRLANIYOR

Çalıştayda, karma eğitimin tasfiyesi ve özellikle kız çocuklarının eğitimden koparılması konularına da dikkat çekildi. Buna göre:

• Ülke genelinde her beş ortaokuldan biri karma eğitim vermiyor.
• İmam hatip okullarında karma eğitimin kaldırılması yaygınlaştı. Ortaöğretimde 443 bin çocuk karma eğitim hakkından mahrum.
• Bazı bölgelerde imam hatip ortaokulları, toplam okulların yarısına yaklaşıyor.
• Türkiye’de 220 bin kız çocuğu örgün eğitim dışında kalırken, Muş, Siirt, Bitlis ve Ağrı’da 17 yaşındaki her üç kız çocuğundan biri okula devam etmiyor.
• TÜİK’in 2023 verilerine göre 15-17 yaş grubunda 6.515 doğum, 15 yaş altında ise 130 doğum gerçekleşti. Son 24 yılda 18 yaş altı 590 bin çocuk doğum yaptı.

HER 7 ÇOCUKTAN 1’İ OKUL DIŞINDA

Eğitimden kopuşun boyutlarını gösteren bulgular ise şu şekilde sıralandı:

• Meslek liselerinde devamsızlık oranı %46,6.
• İmam hatip liselerinde devamsızlık %29,3.
• 6 yaşındaki her 10 çocuktan biri, 17 yaşındaki her 7 çocuktan biri eğitimin dışında.
• Muş, Ağrı ve Gümüşhane’de 15-17 yaş grubundaki çocukların üçte biri eğitim almıyor.
• Geçtiğimiz yıl 300 bin üniversite öğrencisi okulunu terk etti.

“ÇOCUKLUĞUNU KAYBEDEN GELECEĞİNİ DE KAYBEDER”

Basın toplantısında, eğitim hakkının çocuk olma hakkıyla birlikte ele alınması gerektiği vurgulandı. “Çocukluğunu kaybeden geleceğini de kaybeder” denilen metinde, eğitimin demokratik, laik, bilimsel ve kamusal bir temelde yeniden yapılandırılması gerektiği ifade edildi.

25 MADDELİK ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Sonuç metninde eğitimin yeniden yapılandırılmasına ilişkin 25 öneri sunuldu. Bunlar arasında; eğitimin parasız ve nitelikli hale getirilmesi, okul öncesi eğitimin zorunlu olması, çocuk işçiliğinin tamamen yasaklanması, karma eğitim ilkesine bağlı kalınması, özel öğretim kurumlarının kamulaştırılması, tüm öğrencilere ücretsiz beslenme programı sağlanması ve eğitim bütçesinin artırılması gibi öneriler yer aldı.