Türkiye’de kayyum atamaları: 2016’dan bu yana 160 kez kayyum atandı

Türkiye’de 15 Temmuz darbe girişiminin ardından ilan edilen 674 sayılı KHK ile birlikte 2016 yılından itibaren belediyelere 160 kez kayyum ataması yapılmıştır. Bu atamalarla ilgili hazırlanan raporda, ”kayyum atamalarının yerelde halk iradesini ortadan kaldıran, yerel yönetimlerin iktidarın kontrolü altına girmesine yol açtığı” yönünde görüşler ifade ediliyor. Doğu ve Güneydoğu bölgesinde yapılan kamuoyu araştırmaları, her dört kişiden üçünün kayyum atamalarını doğru bulmadığını gösteriyor.

674 sayılı KHK ile yerel yönetimlerde önemli değişiklikler meydana geldi. Belediye Kanunu’nun 45. 57. ve geçici 9. maddesinde yapılan değişikliklerle, büyükşehir ve il belediyelerinde İçişleri Bakanı, diğer belediyelerde ise vali tarafından belediye başkanı, başkan vekili ya da meclis üyesi görevlendirilebiliyor.

Türkiye’de 15 Temmuz darbe girişiminin ardından ilan edilen OHAL döneminde, 674 sayılı KHK ile yerel yönetimlerde ciddi değişiklikler meydana geldi. 674 sayılı KHK ile belediye başkanlıklarına “kayyum” ataması getirildi.

Görevlendirilecek kişide seçme ehliyetine sahip olma dışında herhangi bir kriter aranmazken görevleriyle ilgili bir suç nedeniyle haklarında soruşturma veya kovuşturma açılan belediye organları veya bu organların üyeleri, kesin hükme kadar İçişleri Bakanlığı tarafından görevden uzaklaştırılabiliyor. 15 gün içinde soruşturma veya kovuşturma nedeniyle görevden uzaklaştırılan belediye başkanı yerine de görevlendirme yapılabiliyor. Kayyum atanan belediyelerde “bütçe ve muhasebe iş ve işlemleri” Valilik onayı ile defterdarlığa veya mal müdürlüğünce yürütülmektedir ve bu belediyelerde, belediye meclisi başkanının çağrısı olmadıkça toplanamaz.

MAHALLİ İDARELERİN ÖZERKLİĞİ ANAYASA’NIN 127. MADDESİNDE GÜVENCE ALTINA ALINMIŞTI

Anayasa’nın 127. maddesinde mahali idarelerin özerkliği güvence altına alınırken kayyum uygulaması mahalli idarelerin merkezi idarenin kontrolü altına girmesine neden olmaktadır.

674 sayılı KHK ile değişiklik öncesinde, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 45. Maddesi gereğince, belediye başkanlığının boşalması, görevden uzaklaştırılması, tutuklanması veya seçim dönemini aşacak biçimde kamu hizmetinden yasaklanma cezasının verilmiş olması durumunda Vali tarafından 10 gün içinde toplanan belediye meclisi tarafından ve meclis üyeleri arasından bir başkan seçilmekteydi. Ancak 674 sayılı KHK ile bu süreç değişmiş ve belediye meclisi devre dışı bırakılarak, başkan, üye ve başkan vekili atanması için İçişleri Bakanlığı ve Valilik yetkili kılındı.

2016’DA 96 BELEDİYEYE KAYYUM ATANDI

Özgürlük İçin Hukukçular tarafından hazırlanan rapora göre, 674 sayılı OHAL Kanun Hükmünde Kararnamesiyle önü açılan kayyum uygulamaları sonucunda Demokratik Bölgeler Partisi’nden (DBP) seçilen 102 belediye eş başkanlarının 96’sı görevden uzaklaştırıldı ve yerlerine kayyum atandı. Kayyum atanan 67 Belediye eş başkanı tutuklandı.

2019 seçimlerinin ardından kayyum uygulamaları devam etti. 19 Ağustos 2019’da başlayan süreçte, Halkların Demokratik Partisi (HDP) tarafından kazanılan 65 belediyeden 59’una tekrar kayyum atandı. Ayrıca, bu dönemde birçok belediye meclis üyesi de tutuklandı.

2019’DA 59 KAYYUM ATANDI

2019 seçimlerinin ardından kayyum uygulamaları devam etti. 19 Ağustos 2019 başlayan süreçte 65 HDP’li Belediye’den 6 belediye eş başkanına, 56 belediye meclis üyesine mazbata verilmedi.

Halkların Demokratik Partisi (HDP) tarafından kazanılan 65 belediyeden 59’una tekrar kayyum atandı. Ayrıca. Bu dönemde birçok belediye meclis üyesi tutuklandı.

EN AZ 9 BİN 237 MEMUR İŞTEN ATILDI

Öte yandan, TMMOB Kayyum Uygulamaları ve Takibi Komisyonu tarafından hazırlanan bir raporda, kayyum döneminde birçok taşınmazın satıldığı ve ihalelerin yandaşlara verildiği kaydedildi. 2016 ve 2019 yıllarında yapılan kayyum atamaları sonucunda belediyelerde 8 bin 334 kadrolu ve hizmet alımı personel ile 923 memur işten çıkarıldığı kaydedilirken toplam 9,237 işten çıkarma gerçekleşti.

2024 SEÇİMLERİ: VAN’DA BAŞKANLIK DEM’DEN ALINARAK AKP’YE VERİLDİ, TEPKİLERİN ARDINDAN ZEYDAN MAZBATASINI ALDI

HDP’nin, 2019’da kayyum atanan 65 belediye de dahil olmak üzere, 31 Mart 2024 seçimlerinde DEM Parti olarak girdiği seçimde belediye sayısını 78’e çıkardı. DEM Parti; Diyarbakır, Van ve Mardin büyükşehir ile 7 il, 58 ilçe ve 10 belde kazandı.

Van’da, seçmenlerin yüzde 55’inin oyunu alan Abdullah Zeydan, iade edilen memnu haklarının geri alınması için başvurdu. Ancak, 31 Mart seçimlerinden iki gün önce, 29 Mart’ta yapılan bir itiraz sonucu Zeydan’ın seçme ve seçilme hakları geri alındı.

AK Parti, Van İl Seçim Kurulu’na başvurarak mazbatanın kendi adayı Abdulahat Arvas’a verilmesini talep etti ve bu talep kabul edildi. Bu durum, Van kamuoyunda dolaylı bir kayyum ataması olarak değerlendirildi. . Abdullah Zeydan, tekilerin ardından Yüksek Seçim Kurulu’na (YSK) yapılan itirazın kabul edilmesi sonrasında 5 Nisan’da mazbatasını aldı.

HAKKARİ BELEDİYESİ’NE KAYYUM: MEHMET SIDDIK AKIŞ GÖREVDEN ALINDI, YERİNE VALİ ATANDI

Hakkâri Belediyesi Eş Başkanı Mehmet Sıddık Akış, 3 Haziran 2024’te Van’daki kızının evinde gözaltına alındı. Hakkâri Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen 2024 esaslı bir soruşturma kapsamında, dosyada kısıtlılık kararı bulunduğu belirtilerek sadece Akış hakkında işlem yapıldı. Bu gelişmeler sonrasında Akış, görevden alındı ve yerine Hakkâri Valisi Ali Çelik kayyum olarak atandı. 5 Haziran’da, Akış’a yargılandığı davadan 19 yıl 6 ay hapis cezası verildi ve ardından tutuklandı.

CHP’Lİ ESENYURT BELEDİYESİ’NE KAYYUM ATANDI

Mart 2024’teki yerel seçimlerde Cumhuriyet Halk Partisi’nden (CHP) Esenyurt Belediye Başkanı olarak seçilen Ahmet Özer, 30 Mart Çarşamba günü sabah saatlerinde evinde tutuklanarak görevden uzaklaştırıldı. İçişleri Bakanlığı, 31 Ekim’de “PKK/KCK silahlı terör örgütü üyesi olmak” suçundan tutuklanan Esenyurt Belediye Başkanı Ahmet Özer’in görevden uzaklaştırıldığını açıkladı. Esenyurt Belediye Başkan Vekili olarak İstanbul Vali Yardımcısı Can Aksoy görevlendirildi.

BİR GÜNDE ÜÇ KAYYUM: MARDİN, BATMAN VE HALFETİ

İçişleri Bakanlığı, 2024’te önemli bir gelişme yaşanarak Mardin, Batman ve Halfeti belediyelerine kayyum atadı. Mardin Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Türk, Batman Belediye Başkanı Gülistan Sönük ve Halfeti Belediye Başkanı Mehmet Karayılan görevden alındı. Mardin Valisi Tuncay Akkoyun Mardin Büyükşehir Belediyesi’ne, Batman Valisi Ekrem Canalp Batman Belediyesi’ne ve Halfeti Kaymakamı Hakan Başoğlu Halfeti Belediyesi’ne kayyum olarak atandı.

Batman ve Mardin Belediyelerine üçüncü kez kayyum atanmış oldu. Mardin Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Türk’ün görevden alınmasına gerekçe olarak Kobani davasında aldığı 10 yıl hapis cezası ve devam eden soruşturmalar olarak gösterildi.

DEM Parti Grup Başkanvekili Gülistan Kılıç Koçyiğit, bugüne kadar kendi belediyelerine toplam 149 kayyum atandığını belirtti.

HER DÖRT KİŞİDEN ÜÇÜ KAYYUM UYGULAMASINI DOĞRU BULMUYOR: “TOPLUMSAL BARIŞIN İNŞASINI OLUMSUZ ETKİLİYOR”

”Spectrum House Düşünce ve Araştırma Merkezi’nin hazırladığı “Yerel Hizmetler ve Kayyum Raporu” na göre, , 2016’daki darbe girişiminden sonra yapılan kayyum atamaları, yerel hizmetler üzerinde ciddi olumsuz etkilere yol açmış. Rapor, Doğu ve Güneydoğu’daki vatandaşların büyük çoğunluğunun kayyum atamalarını, “yerel temsiliyet krizine, seçme ve seçilme hakkına ve örgütlenme özgürlüğüne müdahale” olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Ayrıca, bu uygulamanın toplumsal barışın inşasını olumsuz etkilediği ifade ediliyor.

Katılımcıların yalnızca yüzde 13,1’i kayyum uygulamasını “doğru” bulurken, her dört kişiden üçü bu uygulamanın yanlış olduğunu düşünüyor.