Çocuklara sosyal medya sınırı: Türkiye ve dünyada öne çıkan düzenleme modelleri neler?

Avustralya, 16 yaş altına yönelik kapsamlı sosyal medya yasağını yasalaştırdı. Türkiye ve İngiltere ise benzer düzenlemeler için hazırlık yapıyor.

Avustralya’da, parlamentonun alt kanadında büyük çoğunlukla kabul edilip Senato’dan da geçen yasa tasarısı, sosyal medya şirketlerinden “yaş doğrulama için makul önlemler almasını” talep ediyor.

Bu önlemleri hayata geçirmeyen ve ihlalleri sistematik hale getiren şirketler, 49,5 milyon Avustralya doları ceza riskiyle karşı karşıya kalacak. Tasarıda “makul adımlar” ifadesinin detayları yer almıyor. Uygulama esasları, elektronik güvenlik komiserinin belirleyeceği şekilde bir yıl içinde netleşecek.

Avustralya, biyometrik veriler veya resmi kimlik belgelerinin kullanılabileceği bir yaş doğrulama sistemi geliştirmeye çalışıyor. İngiliz bir danışmanlık firması gözetimindeki denemelere katılan 12 teknoloji şirketinin, 2025’in ortasında tavsiyelerini sunması bekleniyor.

Google ve Meta gibi teknoloji devleri, yaş doğrulama denemeleri tamamlanana kadar beklenmesi gerektiğini savunurken, TikTok ise yasa için daha fazla diyalog çağrısında bulundu. X’in sahibi Elon Musk ise düzenlemenin çocukların insan haklarını ihlal edebileceği görüşünde.

“KİŞİSEL GÖRÜŞÜM, YAŞ SINIRININ 16 OLMASI YÖNÜNDE”

Avustralya’daki sosyal medya kısıtlamaları tartışılırken, Türkiye’de de benzer bir düzenleme gündeme geldi. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun (BTK), 13 yaş altındaki çocukların sosyal medya platformlarına erişimini yasaklamaya yönelik bir çalışma başlattığı ifade edildi.

TBMM Akran Zorbalığı Alt Komisyonu’nda konuşan BTK Başkan Yardımcısı Abdülkerim Gün, ABD’nin Florida eyaletinde benzer bir yasağın yürürlükte olduğunu hatırlatırken, Avustralya’daki düzenlemeyi de örnek gösterdi.

Ancak BTK, planlanan düzenlemenin nasıl uygulanacağına dair henüz bir detay paylaşmadı.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Hürriyet’e yaptığı açıklamada, 13 yaş altı çocukların sosyal medya platformlarına erişiminin yasaklanması konusunda henüz net bir karar alınmadığını belirtti.

Bakan Uraloğlu, “Kişisel görüşüm, sosyal medyada yaş sınırının 16 olması yönünde” dedi. Ancak bu önerinin kesinleşmediğini vurgulayan Uraloğlu, ilgili bakanlıklar, kurumlar ve sivil toplum örgütleriyle yapılacak görüşmelerin ardından nihai kararın şekilleneceğini ifade etti.

İngiltere’de küçük yaştakilere sosyal medya ve cep telefonu kullanımıyla ilgili kısıtlamalar yoğun bir şekilde tartışılıyor. Medya denetim kurumu Ofcom, sosyal medya platformlarına, çocukların internette yetişkin gibi davranarak yaşlarını yanlış beyan etmeleri sorununa çözüm bulmadıkları takdirde yaptırımlarla karşılaşacaklarını bildirdi.

Ofcom’un araştırmasına göre, 8-17 yaş grubundaki çocukların %22’si sosyal medyada yaşlarını 18 ve üzeri olarak gösteriyor.

Ülkede yürürlüğe giren Çevrimiçi Güvenlik Yasası, sosyal medya şirketlerine 2025’in ortasına kadar yaş doğrulama sistemlerini güçlendirme zorunluluğu getiriyor. Yasa kapsamında şirketler, küresel gelirlerinin %10’una kadar para cezası alabilir.

İngiltere Teknolojiden Sorumlu Bakan Yardımcısı Peter Kyle, BBC’ye yaptığı açıklamada, 16 yaş altına sosyal medya yasağının gündemdeki seçeneklerden biri olduğunu ifade etti.

DÜNYADA SOSYAL MEDYA YASAKLARI

Haziran 2023’te Fransa, sosyal medya platformlarından kullanıcılarının yaşlarını doğrulamalarını ve 15 yaş altı kullanıcılar için ebeveyn izni alınmasını zorunlu kıldı. Bu kurallara uymayan şirketlere küresel cirolarının %1’ine kadar ceza uygulanması öngörülüyor. Ancak Avrupa Birliği Komisyonu, yasa ile AB hukukunun uyumunu henüz incelemeye devam ediyor.

Norveç’te sosyal medya kullanımının en düşük yaşı 13, ancak yapılan bir araştırmaya göre 9 yaşındakilerin yarısından fazlası, 12 yaşındakilerin ise çoğunluğu sosyal medyada yer alıyor. Bu nedenle Norveç hükümeti, asgari yaşı 15’e yükseltmeyi ve etkin bir denetim mekanizması oluşturmayı planlıyor.

İspanya, 16 yaş altına sosyal medya yasağı getiren bir tasarıyı gündeme aldı. Ancak, yaş doğrulama sisteminin nasıl işleyeceği ve tasarının ne zaman oylanacağına dair bir tarih henüz belirlenmedi.

Güney Kore, 2011’de 15 yaş altının gece yarısı ile sabah 06:00 arasında oyun oynamasını yasaklayan bir düzenleme getirdi. Ancak, bu yasa 10 yıl sonra geri alındı ve anne-babalara çocuklarının oyun saatlerini belirleme yetkisi verildi. Ancak bu sistem yeterince ilgi görmedi. Ağustos 2023’te ise, 16 yaş altının sosyal medya kullanımını sınırlamayı amaçlayan bir yasa tasarısı gündeme geldi.

Çin’de ise 14 yaş altındaki çocuklar, Douyin (TikTok’un Çin versiyonu) üzerinde 40 dakikadan fazla zaman geçiremiyor. Ayrıca, küçük yaştakilerin internette oyun oynaması da kısıtlanmış durumda.

KAYNAK: BBC